Transcript 1 PLASTISCHE OPVOEDING 1 Flow, schepping en

1
PLASTISCHE OPVOEDING
1
Flow, schepping en ontdekking …
1.1
In de flow
Nu het onderwijs in volle ontwikkeling staat, is het noodzakelijk om als leerkracht
ook even stil te staan bij de kern van ons vak. Het is niet langer ons buikgevoel,
maar ook verschillende wetenschappelijke studies die het belang van de culturele
en expressieve ontwikkeling aantonen en noodzakelijk achten voor de
ontwikkeling van elke jongere. We zien het bijvoorbeeld in de Europese
sleutelcompetenties die als ordeningskader genomen worden voor de vernieuwing
van ons onderwijs. Cultureel bewustzijn en culturele expressie zijn noodzakelijk
voor ELKE leerling!
Je merkt het echter ook aan het succes van de petitie
van Muzes, de vakvereniging in ons land voor
plastische, muzikale opvoeding en esthetica. Het grote
publiek van Vlaanderen ondersteunt het belang van
muzische vakken in het onderwijs. Dit bewijst dat we
er niet alleen voor staan. Je vindt meer informatie op
www.Muzes.be.
Nu is het aan ons om ons vak in ere te blijven houden. We voelen vaak dat we
overvraagd worden voor projecten en schoolopsmuk en dat we daardoor onze
kern durven te verliezen. Authenticiteit, persoonlijke ontwikkeling, creatief
denken … maar vooral het ervaren van de ‘flow’…
De flow of “de toestand waarin mensen dermate betrokken zijn bij een activiteit
dat ze alles om hen heen vergeten. Deze ervaring is zo positief dat het de moeite
waard is om deze te herhalen zonder de noodzaak van een externe beloning”
(citaat Csikszentmihalyi).
1.2
Schepping en ontdekking
Die flow-ervaring bij de leerlingen bereiken is een hele uitdaging. Als leerkracht
moet je daarvoor namelijk twee eigenschappen hebben. Enerzijds moeten we op
zoek willen gaan naar de brede interesses (exploratie) en anderzijds naar de
verdiepende interesse (absorptie).
Deze twee nieuwsgierigheden versterken elkaar, want door een brede interesse
sta je open voor nieuwe dingen en nieuwe mogelijkheden. Door die verdiepende
interesse krijg je juist meer plezier in het onderzoeken enz.
Wil je je daar meer in verdiepen, raadpleeg dan zeker de website van M.T. Van
de Kamp: http://www.expertisecentrum-kunsttheorie.nl/.
Een aanrader!
2
Omdat het zo belangrijk is dat elke leerling die
flow ervaart, graag en gratuit op ontdekking
gaat en tot schepping komt, mogen we niet
vergeten als leerkracht zélf die fundamentele
ervaring te beleven.
Daarom is het aangeraden om als leerkracht in
de persoonlijke tijd zelf creatief te blijven.
Ontdekken door te experimenteren en te scheppen, academie te volgen,
tentoonstellingen te bezoeken … versterkt onze eigen flow en die ervaring is
noodzakelijk om ze op de beste manier door te geven aan onze leerlingen. Veel
succes! Of heb je nog een excuus, bekijk dan eens volgende link:
https://youtu.be/3VpfG5MRriE.
2
Binnenklasdifferentiatie
2.1
Is differentiëren nieuw binnen plastische opvoeding?
Ja, we proberen onze leerlingen die flow-ervaring mee te geven, elk op hun
manier, op hun niveau, met hun interesses en hun leerstijl. Nood aan differentiatie
is er altijd geweest. Ook al loopt het vaak moeilijk en vraagt het van de leerkracht
veel extra inspanningen, het is onze opdracht om er zo goed mogelijk op in te
gaan. Want wij kunnen net datgene bijbrengen bij onze jongeren, waar veel andere
vakken moeilijk in slagen. We kunnen ze vormen tot nieuwsgierige creatieve
mensen. We leiden ze niet op om te doen wat hen gezegd wordt, maar we willen
ze uitdagen om uit hun comfortzone te komen, om hun talenten te DURVEN
ontdekken, te DURVEN gebruiken en te DURVEN scheppen. Zo kunnen we onze
jongeren opleiden tot burgers van de toekomst.
Het is de leerkracht die het verschil maakt door te differentiëren in de klas. Op
zich is dat niet zo vernieuwend omdat differentiëren een vanzelfsprekendheid is
binnen plastische opvoeding!
Onze halfopen leerplannen bieden ook veel differentiatiemogelijkheden,
afhankelijk van het urenpakket. Een vak met weinig uren moet bescheiden blijven
in haar ambitie. De opdrachten in een eenuursvak bieden minder kans op
differentiatie.
Wat willen we met binnenklasdifferentiatie binnen plastische opvoeding bereiken?
1
We willen maximale kansen bieden voor een optimale ontwikkeling.
2
We willen het vertrouwen in eigen kunnen van de leerling vergroten.
3
We willen het vak plastische opvoeding toegankelijker maken voor elke
leerling.
4
We willen leerlingen aanspreken op hun eigen niveau, door hen uit te dagen
en te inspireren.
3
2.2
Hoe differentiëren binnen plastische opvoeding?
2.2.1 Differentiëren kan door:
a
extra in te spelen op de verschillen: het hebben van talent, de extra
aandacht/interesse van een leerling voor een opdracht, het
werktempo, de kracht van de expressie, een geweldig idee, het
authentieke werken, de fantasie en verbeelding, de technische
bekwaamheid, een hoog communicatiegehalte …
b
de aanpak via zelfstandigheidsdidactiek:
we geven een klassikale opdracht, maar met de verwachting dat elke
leerling een authentieke, individuele beeldende oplossing voor het
gestelde probleem zoekt en verwerkt. De leerling krijgt kansen om
keuzes te maken uit een bewust en afgebakend aanbod van
materialen, technieken, concepten, beeldaspecten …
De leraar begeleidt de leerling individueel tijdens het creatief proces.
Hij inspireert, toont mogelijkheden, refereert naar kunstenaars,
stuurt, motiveert, stimuleert, waardeert en geeft keuzes. Vaak zijn de
medeleerlingen de grootste motivators.
De voortdurende communicatie en reflectie tijdens de individuele
begeleiding en het aansluiten bij de behoeften van de individuele
leerling zorgen voor een groot welbevinden en een grote
betrokkenheid.
2.2.2 De leerkracht kan volgende differentiatiemogelijkheden benutten.
o
Leerplandoelstellingen
 Het streven naar authenticiteit en verwondering als
uitgangspunt. Iedere leerling krijgt de kans om zichzelf beter
te leren kennen.
o
Tijd


Geen exacte tijdslimiet
Tempo = op het eigen tempo van de leerlingen met
uitbreidingsopdrachten voor hen die eerder klaar zijn met de
opdracht of het werk.
o
Leerstijlen
 Zien – denken – doen (individueel of in groep)
o
Meervoudige intelligentie
 Een voortdurend probleemoplossend denken en handelen
tijdens het proces.
4
2.3
o
Lesverloop
 De leerkracht ondersteunt de persoonlijke lesstappen van de
leerling via individuele begeleiding.
De leerkracht voorziet in een gemeenschappelijke instructie.
Daaruit ontstaan dan individuele processen.
o
Product
 Geen vooraf bepaald eindresultaat!
o
Niveau
 Individueel niveau, geen falen maar proberen, leerlingen
uitdagen!
o
Interesse
 De leerkracht houdt bij de keuze van het onderwerp rekening
met de leerling en de klas. Hij biedt de technieken en
materialen zodanig aan dat leerlingen keuzes hebben in de
toepassing ervan. De verschillen tussen leerlingen vormen een
meerwaarde voor de interesse en beleving.
o
Evaluatie
 Elke leerling wordt geëvalueerd vanuit de eigen beginsituatie
en het persoonlijk afgelegde leertraject. Proces en attitudes
wegen zwaarder dan product. Feedback geeft de leerling een
beeld van zichzelf en zijn/haar werk.
Een concreet voorbeeld
Je kunt de net besproken differentiatiemogelijkheden in onderstaande les
toepassen in een eerste versie met uitleg en in een tweede versie met
afbeeldingen van werken van de leerlingen. Het kan een hulp zijn om een
eigen les ook in dit sjabloon te plaatsen of om de resultaten/foto’s van je eigen
opdracht naast elkaar te plaatsen en jezelf even te bevragen hoe de differentiatie
binnen de opdracht of les verlopen is.
Vak of domein
Plastische opvoeding
Leerjaar /
onderwijsvorm
Leerplandoelstelling(en)
Tweede graad – eerste leerjaar aso
Waarnemen
.
via de zintuigen aandachtig natuur-, cultuur-,
kunst- en multimediabeelden waarnemen
.
authenticiteit en originaliteit in beeldende kunst
en in eigen beeldend werk ontdekken
Vormgeven
.
een authentieke beeldtaal ontwikkelen
Reflecties en attitudes
.
leren het anders zijn accepteren, respecteren en
waarderen
5
Differentiatie
niveau van:
op
het Plastische opvoeding = belevingsvak = jezelf en
de ander ontmoeten. Differentiatie is dan ook een
vanzelfsprekendheid, zichtbaar op verschillende
niveaus, binnen één opdracht.
X doelen (authenticiteit nastreven)
X leerstijlen (zien – voelen - denken)
X meervoudige intelligentie
(een voortdurend probleemoplossend denken en
handelen tijdens het proces)
X lesverloop
(de persoonlijke lesstappen van de leerling worden
ondersteund door individuele begeleiding van de leraar)
X product (geen vooraf bepaald eindresultaat)
X niveau (individueel niveau, geen falen maar proberen)
X tempo (op eigen tempo van de leerling)
X interesse (de verschillen tussen leerlingen vormen een
meerwaarde voor de interesse en beleving)
Groepering
van de leerlingen
Speciale aandacht gaat naar de beginsituatie van de
leerling.
Waarnemen: activiteit in groep, leren van elkaar
Vormgeven: individuele uitwerking
Instructie/activiteiten
Thema: Wie ben ik?
Opdracht: aan de hand van de waarneming van
natuurbeelden en kunstbeelden komen tot het schetsen
en uitwerken van een tweedimensionaal zelfportret.
Kunstbeschouwing: het zelfportret van kunstenaars in
de 20ste eeuw
Materiaal en/of media
Schetsen met potlood, uitwerking met een verscheiden
aanbod aan materialen (acrylverf–papier–lijm …) en
technieken (tekentechnieken-schildertechnieken-collage
…)
Sterke punten
De leerkracht verwacht van de leerling op iedere
beeldende opdracht een origineel en authentiek
antwoord.
De leerling krijgt extra kansen om zich persoonlijk uit te
drukken door keuzes te maken uit een bewust aanbod
van materialen, technieken, concepten, beeldaspecten,
natuur-, cultuur- en kunstbeelden en dit op een
persoonlijke manier en in een eigen stijl.
De leerkracht begeleidt tijdens het creatief proces de
leerlingen individueel.
Hij inspireert, toont mogelijkheden, refereert naar
kunstenaars, stuurt, motiveert, stimuleert, waardeert en
geeft altijd feedback.
6
Vaak zijn de medeleerlingen de grootste motivators.
Voortdurende communicatie en reflectie tijdens de
individuele begeleiding van de opdrachten en het
aansluiten bij de behoeften van de individuele leerling
zorgen voor een groot welbevinden en een grote
betrokkenheid.
Groeien in respect voor zichzelf en voor de ander is het
uitgangspunt!
Valkuilen
Het ervaren van schoonheid (uiterlijk of innerlijk) en het
vormgeven aan schoonheid mogen niet resulteren in
mooie (oppervlakkige) producten enkel voor het oog
bestemd.
Interesse: de verschillen tussen leerlingen vormen een meerwaarde voor de
interesse en de beleving van de klasgroep. Leerlingen maken vrije keuzes aan de
hand van interesse en beleving.
Leerlingenwerk
Differentiatie op het niveau van:
Doelen
(authenticiteit
nastreven)
Leerstijlen
(zien – voelen denken)
Meervoudige
intelligentie (een
voortdurend
probleemoplossend
denken en handelen
tijdens het proces)
7
Lesverloop
(de individuele
begeleiding van de
leraar ondersteunt
de persoonlijke
lesstappen van de
leerling)
Product
(geen vooraf
bepaald
eindresultaat, enkel
een basisopdracht)
Niveau
(individueel niveau /
talent, geen falen
maar proberen)
Tempo (op eigen
tempo van de
leerlingen met een
extra opdracht voor
leerlingen die eerder
klaar zijn)
Interesse: verschillen tussen leerlingen vormen een meerwaarde voor de
interesse en de beleving van de klasgroep. Leerlingen maken vrije keuzes aan
de hand van interesse en beleving.
Met dank aan Vera Van de Broeck, Katholiek Onderwijs Vlaanderen regio Hasselt.
Binnenklasdifferentiatie binnen kleine vakken, hoe? Zo! Een publicatie van de Arteveldehogeschool
Gent.
3
STEM
Terecht kijken veel collega’s wantrouwig naar het STEM-verhaal in hun school,
zeker als uren plastische opvoeding daardoor in het gedrang komen. Dat is een
vreemde ontwikkeling. Onze leerkrachten hebben net een grote meerwaarde in
het hele STEM-verhaal. Enerzijds hebben we als leerkracht plastische opvoeding
het organisatorisch talent om leerlingen te laten ontdekken en experimenteren in
de klas en anderzijds ontwikkelen we net de vaardigheden die belangrijk zijn
8
binnen dat STEM-verhaal! We lezen dat de vaardigheden van de 21ste eeuw
‘creatief denken’, ‘probleemoplossend denken’ en ‘kritisch denken’ toonaangevend
zijn!
In dat thema vertelt Stephan Fellinger:"Vooral de vaardigheid om op een andere
manier ergens naar te kunnen kijken, vanuit verschillende perspectieven. Als er
bijvoorbeeld een belangrijke gebeurtenis plaatsvindt, staan alle nieuwsfotografen
meestal aan dezelfde kant. Maar er is er altijd eentje die juist vanuit een andere
hoek unieke foto's weet te maken. Kinderen hebben van nature veel vaardigheden
die kunnen bijdragen aan kritisch denken zoals nieuwsgierigheid, dingen willen
uitproberen, openstaan voor perspectieven, niet oordelen, vragen durven stellen
en willen samenwerken. Maar soms wordt het ze juist afgeleerd. Kinderen die
binnen de lijntjes kleuren krijgen een sticker van de juf en zij die wat anders doen,
passen niet binnen het beloningssysteem. Terwijl er juist meer van dat soort
mensen nodig zijn."
Daarom dat in het buitenland naast STEM ook STEAM zoveel succes kent.
(Science-Technology-Engeneering- ARTS - Mathematics).
http://makered.nl/makerspaces-in-school/
Er zijn heel wat inspirerende STE(A)M-voorbeelden te vinden op verschillende
kanalen op internet en op pinterest zoals:
https://www.pinterest.com/elsbilcke/stem-in-po-en-esthetica/.
Maar we moeten wel waakzaam blijven. Als we de kans krijgen en nemen om in
het STEM of STEAM-project van onze school te stappen, moeten we bewaken dat
onze inhoud niet misbruikt wordt voor een ander doel. Zoek naar STE(A)Mopdrachten waarbij de leerlingen uitgedaagd worden om creatief te denken, te
experimenteren EN authenticiteit in hun werk te brengen! Laat de leerlingen ook
hier de flow ervaren!
En ook al zijn we kritisch tegenover elke onderwijsvernieuwing, toch mogen we ze
niet uit de weg gaan. Weerstand tegen verandering is van alle tijden. Kijk maar
hoe holbewoners een goed STEM-idee afwijzen … https://youtu.be/1TyKq7Q_U0g
psyoutu.be/1TyKq7Q_U0ghttps:/
4
Project plastische opvoeding Latijn eerste graad
Dit schooljaar krijgen we opnieuw een project
tussen plastische opvoeding en Latijn voor
leerlingen van de eerste graad. We werken naar
de Brusselaar Ben Heine. Zijn werk is een
combinatie tussen fotografie en tekenen. Hij
creëert tekeningen in foto’s en zo maakt hij een
nieuwe realiteit. Hij plaatste zijn werk op internet
en zijn kunst sloeg meteen aan in Amerika. Zo
raakte hij bekend in de hele wereld.
Ben Heine in Seoul
www.pinterest.com/elsbilcke/media-toepassingen/
9
De leerlingen gaan in de lessen Latijn op zoek naar gevatte situaties, uitspraken,
uitdrukkingen, verpersoonlijkingen, achtergronden … In de lessen plastische
opvoeding maken ze de tekening en vervolledigen ze de media-opdracht. Er zijn
verschillende mogelijkheden om de media-opdracht uit te voeren. Meer informatie
vernemen jullie later via jullie leerkracht Latijn. Veel succes!
. _U0g
5
Vakvergadering plastische opvoeding en beeldende vorming per
scholengemeenschap
Met de vakvergaderingen per scholengemeenschap willen we bepaalde punten op
elkaar afstemmen en ervaringen uitwisselen. Het is niet goed om geïsoleerd te
werken want reflectie op je werk is niet evident. De scholen die dit jaar aan bod
komen, ontvangen in oktober een aankondiging en inschrijvingsformulier.
Op hetzelfde ogenblik vinden de vakvergaderingen lichamelijke en muzikale
opvoeding plaats.
6
Kunstonderwijs, een aardig alternatief …
Op de dag van plastische opvoeding vorig schooljaar, maakten we kennis met de
drie kso-scholen uit onze regio (Brugge, Ieper, Kortrijk).
De sfeerbeelden hieronder laten ons al uitkijken naar de volgende editie!
10
Hebben we de flow te pakken? Ga er dan voor! Zo niet, bekijk dan nog even
volgende link https://youtu.be/BUYhBaNB0MU.
Met de wens voor een creatief jaar!
Els Bilcke
DAG VAN PLASTISCHE OPVOEDING
Vrijdag 16 december 2016 (volledige dag)
D17-020
OF
Maandag 19 december 2016 (volledige dag)
D17-021
Katholiek Onderwijs regio West-Vlaanderen d’Abdij Brugge
DAG VAN EXPRESSIE
I17-218
woensdag 16 november 2016
14.00 u. tot 17.00 u.
Katholiek Onderwijs Vlaanderen regio West-Vlaanderen d'Abdij Brugge
Leren met beelden
I17-117
dinsdag 4 oktober 2016
09.00 u. tot 12.00 u.
KU Leuven Kulak
11